Amerika’da yapılan bir araştırmaya her 8 kişiden 1’i yeterli besine ulaşamazken; maddi durumu iyi olan ailelerde eve giren gıda ürünlerinin yaklaşık %30’u çöpe gidiyor. Üstelik sanayileşen toplumlarda bu oran pek fazla değişmiyor. Peki Gıda İsrafı nasıl önlenebilir?
Çöpünüzü atarken gıda israfı yapıp yapmadığınız bir düşünün…
Amerika’da her 8 aileden 1’i yeterli gıda alamamakla mücadele ederken, gıda israfı konusunda endişe verici seviyeye gelmeye başlandığı anlaşıldı. Yazımızda her ne kadar Amerika’da yapılan araştırma baz alınsa da, endüstrileşen toplumların pek çoğunda aynı oranlar ve problemler mevcut durumda.
Pensilvanya Eyalet Üniversitesi tarafından yayınlanan araştırmaya göre, satın alınan gıdaların yaklaşık üçte biri boşa gidiyor. Bu durum yüz binlerce doların boşa gitmesi demek. Üstelik evlerine yeterli gıda götüremeyen ailelerin de olduğunu düşünürsek durum pek iç açıcı değil. Bu açıdan kaynakların verimsiz kullanılmasının acısını önümüzdeki yıllarda çekeceğiz gibi duruyor. Çünkü Dünya nüfusu hızla artarken; kaynaklarımız da bir o kadar hızlı azalıyor.
Soframıza gelen yiyecekler pek çok emeğin mahsulüdür. Gıda ve tarım işi, hem maddi hem de manevi ciddi emek isteyen bir iştir. Herkese yetebilecek kadar yiyecek üretmek için toprak, su, emek, nakliye gibi pek çok değerli girdi gerekiyor. Bu nedenle gıda israfından kaçınmak herkes için çok önemlidir. Hatta daha gerçekçi ifade etmek gerekirse gıda israfı, evine ekmek götüremeyen insanların olduğunu ve üretim için alın teri dökmüş emekçilerin olduğunu da göz önüne aldığımızda, ciddi bir ayıptır.
Çöpe atılan gıdalar sadece bir maddeyi çöpe atmak demek değil; aynı zamanda bir emeği ve hayati bir ihtiyacı çöpe atmak demektir.
American Journal of Agricultural Economics dergisinde Ocak ayında yayınlanan bir araştırmaya göre Amerika’daki toplam gıda arzının yaklaşık %30-40 ‘ı tüketilmiyor.
Aşağıda bazı şaşırtıcı gıda istatistikleri ve gıda israfıyla ilgili gerçeklere göz atmaya devam edelim. İstatistikler güncel verilere dayanmaktadır.
- Sadece Amerika’da her yıl yapılan gıda israfının maddi değeri 240 Milyar Dolar civarında.
- Ortalama bir amerikalı hane halkı her yıl çöpe 1866 dolar değerinde gıda atıyor. Çoğu hanede (yaklaşık yüzde 70), yüzde 20 ila yüzde 50 arasında atık tahmini var. En etkin olarak değerlendirilen hane halkının bile aldıkları gıdaların yaklaşık %9’unu boşa harcadığı tespit edilmiştir.
- Sağlıklı beslenme uygulamaları ve yüksek gelir düzeyi gibi etkenler, gıda güvensizliği gibi etkenler karşısında daha fazla gıda israfına sebebiyet veren etkiler olarak göze çarpıyor. Gelir düzeyi arttıkça, gıda israfının da aynı oranda arttığı tespit edilmiştir.
- En çok israf edilen gıda maddelerinin meyve ve sebzeler olduğu tespit edilmiştir. İşlenmiş gıdalara nazaran çok daha sağlıklı olan meyve ve sebzelerin bu derecede boşa harcanması, insanlığın geleceği açısından son derece talihsiz bir durumdur.
- Daha kalabalık ailelerde gıda israfına daha az rastlanıyor. Bu durum mantığa gayet uygun bir sonuç. Çünkü bir evde ne kadar çok insan yaşıyorsa, yiyeceklerin boşa gitmeden önce ev halkından biri tarafından değerlendirilmesi daha olası bir durum.
- Tek üyeli haneler gıda israfında zirvede. Gıda israfının boyutu yaklaşık %40. Aile üye sayısına göre kıyaslama yapacak olursak, 6 üyeli bir hane halkı, tek başına yaşayan bir bireyin yaptığı israfın yarısı kadar gıda israfı yapıyor diyebiliriz.
Yapılan araştırma sadece israf edilen gıdaların miktarı ve türlerine odaklanmakla kalmadı, aynı zamanda alışveriş davranışları ve satın alma faktörleri gibi diğer önemli konuları da inceledi. Buna göre önceden hazırlanmış yazılı bir alışveriş listesiyle alışverişe gitmek gıda israfını önlemeye yardımcı oluyor. Çünkü plansız gidilen bir alışverişte ihtiyaç fazlası ürünler de satın alınabiliyor. Aynı zamanda alışveriş yapılan marketlerin mesafesi ne kadar uzaksa, gıda israfının da o derece az olduğu tespit edilmiştir.
Ayrıca yapılan araştırmada kentsel ve kırsal alanda yaşayan aileler de karşılaştırılmıştır. Bu ayrıma göre yapılan gıda israfının oranlarının benzer sonuçlar verdiği görülmüştür.
Peki gıda israfının önüne geçebilmek için neler yapabiliriz?
- Ev alışverişine çıkmadan önce yazılı bir alışveriş listesi yapabilir ve bu listeye göre alışveriş yapabiliriz. Bu sayede ihtiyacımız olmayan şeyi ihtiyacımızmış gibi algılamayız.
- Meyve ve sebze gibi bozulabilecek gıdaları toplu olarak almak yerine daha az miktarda ve sık sık almayı tercih edebilirsiniz. Böylece hem buzdolabınızı daha konforlu kullanır; hem de bozulma ihtimalini azaltabilirsiniz. Marketten döndüğünüzde meyve veya sebzeleri buzdolabına gözünüzle görebileceğiniz şekilde yerleştirin. Unutmayın en çok israf gözünüzle göremediğiniz; unutulan gıdaların bozulması şeklinde olur.
- Yiyecekleri daha küçük porsiyonlarla almayı tercih edin ve son kullanma tarihlerini dikkatlice inceleyin. Bozulma olasılığı olan gıdaları yüksek miktarlarda almamaya özen gösterin.
- Normalde kullanmadığınız (meyve ve sebze kabukları gibi) gıda bölümlerini değerlendirmenin yollarını araştırın. İnternette bunlarla ilgili yüzlerce tarif olduğunu hatırlatalım.
- Aşırı fazla aldığınızı düşündüğünüz gıdaları, bozulmadan önce daha sonra değerlendirmek üzere dondurucuya atın. konserve veya salamura yöntemiyle de muhafaza edebilirsiniz.
- Yiyecekleri aileniz, arkadaşlarınız ve komşularınızla paylaşın. Araştırmalar gıda israfının hane halkı sayısıyla ters orantılı olduğunu gösteriyor. Eğer siz de yalnız yaşıyor veya küçük bir aileniz varsa, etrafınızla paylaşarak aileniz kalabalıkmışcasına davranabilirsiniz.
- Yiyeceklerinizi daha zor şekilde elde etmek size yiyeceklerin sandığınızdan daha değerli olduğunu hatırlatır. Bu sebeple kendi meyve veya sebzenizi yetiştirmeyi deneyin. Eğer böyle bir imkanınız yoksa daha uzak mesafelerden alışveriş yapmayı deneyin.
- Daha pahalı (organik gıdalar gibi) gıdalar almayı deneyin. Bu sayede bozulmadan değerlendirme yollarını bulmaya teşvik edilmiş olacaksınız.
- Bazen son kullanma tarihi gelir gelmez gıdaları atmamak gerekir. Bu tarihler üreticinin sattığı gıdaların en taze olduklarını belirttikleri tarihlerdir ve öneri niteliğindedir.
- Dışarıda yemek yeme alışkanlığınız varsa en kısa sürede evinizde kendi yemeğinizi yapmaya alışın.
